Człowiek od początku istnienia wpływa i zmienia otaczające go środowisko. Przez wieki zmiany w środowisku przyrodniczym dotyczyły w głównej mierze przekształcania naturalnych ekosystemów w przydatne człowiekowi przestrzenie. W naturalnym krajobrazie pojawiły się elementy świadczące o bytności człowieka a ich zasięg zwiększał się wraz z rozwojem cywilizacji. Jednak wpływ na otaczające środowisko, jego istotna degradacja, zmiany siedlisk czy procesy urbanizacyjne równoważone były zdolnością przyrody do adaptacji i odnawiania się.

    Era przemysłowa i będący jej wynikiem przyrost populacji człowieka istotnie zmienił tę sytuację. Rozwój cywilizacji korzystającej z owoców uprzemysłowienia, możliwości zaspokajania wszelkich potrzeb człowieka dały dzisiaj widoczne dla wszystkich skutki. Całe ekosystemy znikają na zawsze a zasoby surowcowe z których korzysta człowiek w niedalekiej przyszłości wyczerpią się. Dziś nikogo rozsądnego nie trzeba przekonywać do troski o środowisko przyrodnicze. Jednak dla wielu osób problemy zmian klimatycznych, dziury ozonowej czy nawet zanieczyszczonych rzek i jezior ciągle są enigmatycznie brzmiącymi sloganami. Dostrzegamy problem gdy zaczyna on dotyczyć nas samych, kiedy w naszym najbliższym otoczeniu piękna do tej pory okolica zmienia się i to zmienia się na niekorzyść.

    Ostanie kilkadziesiąt lat to intensywny rozwój przemysłu. Potrzeba zaspokajania ciągle rosnących potrzeb człowieka ( zarówno związane z poziomem życia jak i potrzebę zwiększania aktywności w każdym obszarze) skutkowało rozwojem nowych technologii a tym samym pojawieniu się w środowisku nowych substancji i materiałów nie występujących w takiej postaci w przyrodzie. Efektem tego było pojawienie się nowego nieznanego człowiekowi problemu – rosnącej w zastraszającym tempie ilości odpadów. Każdego dnia, każdy człowiek pośrednio przez przemysł, usługi itp oraz bezpośrednio przez konsumpcję wytarza olbrzymie ilości odpadów.

    W Polsce każdego roku powstają miliony ton odpadów. Wśród nich odpady przemysłowe, komunalne, osady ściekowe i inne. Przez dziesięciolecia główną metodą ich unieszkodliwiania było składowanie. W całym kraju powstały setki składowisk odpadów przemysłowych zlokalizowane w rejonie działania zakładów przemysłowych oraz olbrzymia ilość wysypisk odpadów komunalnych. Ograniczenie produkcji przemysłowej oraz coraz bardziej rygorystyczne prawo ochrony środowiska wymusiło na przemyśle konieczność ograniczania ilości wytwarzanych odpadów ich utylizacji i zagospodarowania. Wprowadzono szereg przepisów wymuszających te działania ale nie mniej ważnym czynnikiem była istotna zmiana technologii produkcji takich jak racjonalizacja zużycia energii i surowców, pojawienie się technologii mało i bezodpadowych w produkcji. Oczywiście szereg branż wytwarza w dalszym ciągu olbrzymie ilości odpadów, jednak ponosząc pełną odpowiedzialność prawną i finansową za ich utylizację i powstanie ewentualnych szkód w środowisku.

    Osobnym problemem dotyczącym każdego z nas są odpady komunalne - czyli ten rodzaj odpadów który powstaje bezpośrednio w wyniku bytowania człowieka. Powstające w gospodarstwach domowych mówiąc potocznie śmieci trafiały zwykle na wysypiska. Ich pojemność w ciągu ostatnich 20 lat właściwie osiągnęła maksymalne wartości. Dotychczasowe wysypiska wypełniły się i wymagają już tylko rekultywacji, na nowe w większości gmin nie ma po prostu miejsca. Na to zjawisko nałożyła się zmiana gospodarki. Po przemianach społeczno – politycznych końca lat 80 ubiegłego wieku dostępność dóbr konsumpcyjnych radykalnie się zwiększyła. Wzrasta produkcja przemysłowa stymulowana rosnącą konsumpcją i zapotrzebowaniem każdego z nas na coraz to nowe produkty. Tym zjawiskom towarzyszyło pojawienie się w powszechnym użyciu nowych rodzajów produktów i nowych opakowań. Rynek wymusił na producentach przywiązywanie kluczowej wagi do wyglądu produktów ich łatwości użycia, atrakcyjności wizualnej oraz jakości i trwałości. W strukturze odpadów komunalnych największy udział objętościowy mają odpady opakowaniowe. W 2006 roku w Polsce wprowadzono na rynek ponad 3, 5 mln ton opakowań. W większości po produktach szybko zbywalnych. Życie takiego opakowania trwa zwykle kilka miesięcy. Tym samym zasilają one strumień odpadów.

    Przewidując konsekwencję takich procesów oraz dostosowując polskie prawo do wymagań Unii Europejskiej w 2001 roku uchwalono szereg ustaw mających rozwiązać problem rosnącej ilości odpadów komunalnych. Powstała nowa Ustawa o odpadach z 21 kwietnia 2001 roku – definiująca szereg pojęć z zakresu gospodarki odpadami ale przede wszystkim nakładająca obowiązki na wytwórców i posiadaczy odpadów oraz system sankcyjny za ich nie przestrzeganie. Ujednolicono kodyfikację odpadów, wprowadzono konieczność ich ewidencjonowania oraz ustalono procedury postępowania z poszczególnymi rodzajami odpadów. Jednym z istotnych zapisów było wprowadzenie obowiązku selektywnego gromadzenia odpadów.

    Równolegle z tymi przepisami wprowadzono Ustawę z 11 maja 2001 roku nakładającą na producentów produktów w opakowaniach odpowiedzialność za odpady powstające z ich opakowań. Zgodnie z zasadą zanieczyszczający płaci przedsiębiorcy zobligowani są do zapewnienia recyklingu i odzysku odpadów powstających z ich opakowań. Ustawa ta wprowadziła roczne poziomy recyklingu i odzysku dla każdego rodzaju opakowania. Razem z ustawą powstały organizacje odzysku których zadaniem jest wypełnianie nałożonych na przedsiębiorstwa zobowiązań.

    Kolejnym ważnym aktem prawnym była Ustawa o obowiązku utrzymania porządku i czystości w gminach regulująca obowiązku administracji samorządowej w obszarze gospodarki odpadami. Zobowiązała ona gminy do prowadzenia selektywnej zbiórki odpadów oraz stworzenia regulaminów gmin w tym zakresie. Ważnym narzędziem niestety nie obligatoryjnym jest możliwość wprowadzenia podatku śmieciowego który miałaby współfinansować racjonalną gospodarkę odpadami na terenie gmin. Powstały ważne w planowaniu gospodarki odpadami dokumenty – Krajowy Plan Gospodarki Odpadami, Wojewódzkie i Gminne Plany Gospodarki Odpadami analizujące strumień oraz wyznaczające kierunki zagospodarowania odpadów. Wydawało by się że przytoczone powyżej narzędzia prawne powinny skutkować po 6 latach doskonałymi wynikami i w dużej mierze rozwiązaniem większości problemów odpadów. Przynajmniej tych które wytwarzamy na co dzień w gospodarstwach domowych. Tak niestety do końca nie jest. Zbiórka selektywna prowadzona jest w mniej niż połowie z ok. 2600 polskich gmin. W dużej części tych w których jest prowadzona nie obejmuje większości mieszkańców. Finansowanie zbiórki odpadów opakowaniowych przez organizację odzysku jest mocno ograniczone przez konkurencję między nimi. Spośród ok. 30 organizacji odzysku tylko 2-3 prowadzą działania wspierające rozwój gminnych systemów zbiórki selektywnej. Z czego jedynie jedna prowadzi to na skalę ogólnopolską współpracując z podmiotami zbierającymi odpady w ponad 700 gminach. Pozostałe wykorzystują potencjał własnych firm komunalnych. Samorządy nie mają środków lub nie są w stanie wymusić na operatorach prowadzących odbiór odpadów działań zmierzających do zwiększania zbieranych selektywnie odpadów. Dopóki zyski z wywozu odpadów na wysypiska będą większe od wpływu ze sprzedaży surowca i dopłat z organizacji odzysku niewiele może się zmienić. Jednak nie wolno nie zauważyć zdecydowanych sukcesów. Przez ostanie 6 lat ilość zbieranych i poddawanych odzyskowi odpadów zwiększyła się radykalnie. W 2007 roku trzeba będzie zapewnić odzysk 50% opakowań wprowadzanych na rynek. Analizując możliwości całego systemu zbiórki ten wynik będzie osiągnięty. Oznacza to że co drugie opakowanie będzie musiało być przetworzone a znaczna część z nich poddana recyklingowi. Są w Polsce gminy w których zbiórką selektywną objętych jest blisko 90% mieszańców. Powstało kilkanaście dużych sortowni odpadów komunalnych. Rozwinęła się cała branża przetwórcza odpadów, zwłaszcza tworzyw sztucznych. Od 2005 roku istnieją regulację dotyczące zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego. W całości musi on trafiać do zakładów przetwarzania – wyspecjalizowanych firm zajmujących się przetwórstwem wszystkich urządzeń AGD i RTV. Jednak ciągle poziom zbiórki jest niezadowalający. Przeciętnie zbiera się ok 4 kg odpadów opakowaniowych na mieszkańca rocznie. Dla porównania w Czechach jest to ok. 19 kg a wiodące pod tym względem kraje skandynawskie, Austria czy Niemcy zbierają kilkadziesiąt kg. Dlatego niezwykle istotnym w planowaniu zrównoważonego rozwoju jest planowanie racjonalnej gospodarki odpadami. Celem takiego działania musi być nie tylko troska o utrzymanie i stałą poprawę stanu środowiska ale również racjonalna gospodarka surowcowa. Znaczna część odpadów to cenne surowce przemysłowe, których powtórne zawrócenie do obiegu materiałowego ogranicza zużycie energii i surowców pierwotnych takich jak ropa naftowa, drewno czy kruszywa mineralne w produkcji szkła. Na problem odpadów należy patrzeć nie tylko przez pryzmat degradacji estetycznej środowiska, zanieczyszczeń związanych ze składowaniem odpadów czy utratą cennych przestrzeni pod składowiska. To także problem globalny – problem gospodarowania zasobami Ziemi.

    Podstawowym narzędziem w planowaniu zrównoważonej gospodarki odpadami jest edukacja. Edukacja rozumiana jako uświadamianie o skutkach zaniedbań ale także edukacja w zakresie przewidywania skutków. Każdy z nas począwszy do małego dziecka do osób decyzyjnych w państwie powinien mieć pełną świadomość jak ważny jest problem odpadów dla współczesnego człowieka i współczesnej gospodarki. Działania edukacyjne prowadzone powinny być na etapie zajęć szkolnych, imprez promujących zachowania pro środowiskowe ale także poprzez szkolenie pracowników administracji oraz pracowników w przedsiębiorstwach tam gdzie odpady powstają. Wiele problemów powstaje przecież przez zwykłe lenistwo i zaniedbanie. Wystarczy zadać sobie pytanie – czy ja segreguje odpady, czy np. unikam niepotrzebnych opakowań robiąc zakupy itp. Zrównoważony rozwój realizowany powinien być na poziomie państwa, regionu, województwa i gminy. Ale także na poziomie każdego z nas. Odpady są najlepszym narzędziem żeby wcielić w życie, w codzienne życie każdego z nas zasadę zrównoważonego rozwoju – myśl globalnie działaj lokalnie. Wyrzucając worek śmieci rozejrzyjmy się czy obok nie stoją pojemniki do zbiórki selektywnej. Może uda nam się uratować cenny surowiec i zaoszczędzić niemało energii. A korzyści z tego na pewno pojawią się w przyszłości.