Partycypator Toruński  był  jednym z pierwszych projektów w Polsce, który aktywnie włączył mieszkańców i mieszkanki w proces kreowania przestrzeni publicznej. Społeczni projektanci oraz projektantki we współpracy z miejskimi urzędnikami przygotowali koncepcję zagospodarowania parku, który w przyszłości będą użytkować.

Partycypator realizowany był w Toruniu, w latach 2010/11 przez Pracownię Zrównoważonego Rozwoju. Partnerem projektu  był Urząd Miasta Torunia.

Projekt finansowany przez Fundację im. Stefana Batorego.

Przestrzeń Partycypatora

Przestrzenią do  wspólnego projektowania był las komunalny położony w Toruniu, na skraju dwóch dużych osiedli zbudowanych w latach 70. XX wieku: Rubinkowo i Na Skarpie, zamieszkałych przez ok. 80 000 tyś. osób. Las to jeden z nielicznych terenów zielonych położonych w sąsiedztwie osiedli; przez mieszkańców nazywany jest po prostu  laskiem.  Z chwilą  rozpoczęcia Partycypatora teren był  zaniedbany, jednakże stanowi ł miejsce sportu i rekreacji dla lokalnej społeczności. Dlatego tak ważne było, aby to mieszkańcy  stworzyli miejsce dostosowane do swoich potrzeb i oczekiwań.

Badanie przestrzeni lasku

Przygotowywanie koncepcji zagospodarowania lasku przez mieszkańców poprzedził pierwszy etap projektu – badanie przestrzeni. Wolontariusze Partycypatora przemierzali przestrzeń lasku, w poszukiwaniu śladów obecności użytkowników. Zliczali przechodniów, rowerzystów, spacerowiczów, osoby uprawiające sport itd.  Ten etap dostarczył ważnych informacji, o tym co dzieje się w lasku, w jaki sposób mieszkańcy wykorzystują jego przestrzeń, które miejsca są szczególnie atrakcyjne, w jakich obszarach przebywają seniorzy, młodzież, rodziny z dziećmi.

Ponadto rozmawialiśmy z użytkownikami spotkanymi w przestrzeni lasku. Dowiedzieliśmy się, jak odwiedzający postrzegają to miejsce, jak się w nim czują, kogo spotykają, co chcieliby zmienić, co w Parku lubią najbardziej, a co najmniej.  Mieliśmy przyjemność rozmowy z ponad 100 osobami!

Wyniki badań zostały  poddane analizie, opatrzone komentarzami i opublikowane w formie raportu.

Pierwsze spotkanie konsultacyjne z mieszkańcami

Spotkanie z mieszkańcami otworzyło konsultacyjną cześć projektu. Uczestniczyli w nim mieszkańcy pobliskich osiedli, a także miejscy urzędnicy.

Jego celem było zachęcenie mieszkańców do aktywnego współudziału w kształtowaniu przestrzeni lasku. Przedstawiono i omówiono wyniki badań, a co najważniejsze przeprowadzono dyskusję z mieszkańcami na temat tego, jak w przyszłości powinno wyglądać to miejsce.

W trakcie spotkania ogłoszono nabór do grupy społecznych projektantów i projektantek - zespołu odpowiedzialnego za przygotowanie koncepcji zagospodarowania przestrzeni lasku.

Projektantami/kami lasku była kilkunastoosobowa grupa zwyczajnych mieszkańców Torunia, którzy mieli chęć wspólnego działania. Różnili się wiekiem, sposobem postrzegania  miasta, mieli różne pomysły, różnie spędzali czas w lesie. Niektórzy członkowie grupy oczekiwali dużych zmian np. budowy hotelu, centrum sportu i rekreacji, a inni chcieli, aby teren pozostał oazą ciszy i spokoju. Byli również tacy, którzy dotychczas nie korzystali z tego miejsca, ponieważ czuli się tam mało bezpiecznie i komfortowo.  Tylko różnorodna grupa, integrująca osoby poszukujące często przeciwstawnych aktywności zapewniała powstanie  spójnej koncepcji nowej przestrzeni.

Grupa została wyposażona w raporty z wynikami badań przestrzeni lasku oraz katalog pomysłów zgłoszonych przez mieszkańców w trakcie pierwszego spotkania konsultacyjnego.

Społeczna koncepcja zagospodarowania powstała podczas  ok. 30 godzinnych warsztatów, w których oprócz grupy projektantów uczestniczyli miejscy urzędnicy i inni eksperci zewnętrzni, którzy dostarczyli informacji o uwarunkowaniach prawnych, historycznych i środowiskowych, jakie należało uwzględnić planując działania w tej przestrzeni Parku.

Społeczna koncepcja zagospodarowania

Koncepcja zakłada podział przestrzeni lasku na 3 strefy o zróżnicowanym stopniu zagospodarowania. Lasek stanie się parkiem, w którym pojawią się ścieżki rowerowe, piesze, place zabaw, ogrodzone wybiegi dla psów, obszary piknikowe, taras widokowy i wiele innych atrakcji.

Dokument stanowi wytyczną dla projektantów przygotowujących projekt zagospodarowania przestrzennego tego miejsca.

Drugie spotkanie konsultacyjne

Koncepcja zagospodarowania lasku została publicznie zaprezentowana mieszkańcom  Torunia.  Po szczegółowej prezentacji projektu mieszkańcy mieli  możliwość wypowiedzenia się  na jej temat. Pojawiło się wiele głosów poparcia dla pomysłu i jego realizacji, jak również wiele pytań i wątpliwości. Wszystkie uwagi, pytania i wątpliwości zostały spisane i przeanalizowane przez grupę odpowiedzialną za przygotowanie koncepcji.

Pozostało po Partycypatorze……

Dzięki dopracowanemu mechanizmowi prowadzenia konsultacji udało się stworzyć projekt spójny, nieskomplikowany i możliwy do realizacji. Ostateczna wersja społecznej koncepcji zagospodarowania została przekazana do Urzędu Miasta Torunia.

Ze strony władz lokalnych pojawiły się zapewnienia, iż dokument zostanie uwzględniony w trakcie prac planistyczno-przestrzennych, a w miarę posiadanych środków finansowych będą realizowane poszczególne działania. Już w roku 2011 wykonano wiele prac związanych z uporządkowaniem terenu. Postawiono nowe ławki, kosze na śmieci, a także ławy terenowe do siedzenia. Poprzycinano gałęzie i wyrównano powierzchnię ścieżek. A najprawdopodobniej w 2013 roku rozpoczną się prace nad kompleksową odnową lasku.

Podczas blisko 10 miesięcznej pracy nad koncepcją zagospodarowania lasku udało się wypracować skuteczną metodę konsultacji, którą potocznie zaczęto nazywać metodą toruńską. Już kilka tygodni po zakończeniu Partycypatora metoda została wykorzystana w procesie konsultacji społecznych dotyczących zagospodarowania przestrzeni zabytkowego parku miejskiego w Toruniu.

Mechanizm działania Partycypatora toruńskiego prezentowaliśmy i testowaliśmy w trakcie Ogólnopolskiego Forum Organizacji Pozarządowych w Warszawie we wrześniu 2011 r.

Partycypator znalazł się również w dziesiątej edycji ogólnopolskie akcji Masz Głos Masz Wybór. Uczestnicy mogą przetestować skróconą wersję  tego innowacyjnego projektu w ramach zadania „Wspólna Przestrzeń”.