Rewitalizacja to przede wszystkim ludzie. PZR na Forum Komitetów Rewitalizacji w Gdyni

Jak sprawić, żeby komitety rewitalizacji miały rzeczywisty wpływ na zmiany w miastach? Jak angażować mieszkańców, budować współpracę i przechodzić od rozmów do konkretnych działań? O tym dyskutowaliśmy podczas Forum Komitetów Rewitalizacji, które odbyło się 16–17 października w Gdyni. Pracownia Zrównoważonego Rozwoju była partnerem wydarzenia, a Magda i Mariusz z naszego zespołu aktywnie włączyli się w jego program.

Po kilkuletniej przerwie Forum Komitetów Rewitalizacji ponownie zgromadziło przedstawicieli komitetów, samorządów, organizacji społecznych oraz ekspertów zajmujących się rewitalizacją w różnych częściach Polski.

Gospodarzem wydarzenia była Gdynia, a organizatorem Laboratorium Innowacji Społecznych.

Przez dwa dni rozmawialiśmy o sprawczości komitetów, współpracy z mieszkańcami, dostępności, inicjowaniu lokalnych działań i wyzwaniach, z którymi mierzą się osoby zaangażowane w procesy rewitalizacji.

Dla nas szczególnie ważne były rozmowy o tym, jak sprawić, żeby rewitalizacja nie sprowadzała się do inwestycji, a komitety nie były wyłącznie miejscem opiniowania gotowych dokumentów.

Różne miasta, podobne wyzwania. Mariusz poprowadził sesję wymiany doświadczeń

Jednym z punktów programu były moderowane spotkania przedstawicieli miast o różnej wielkości.

Mariusz Godlejewski z naszego zespołu poprowadził sesję wymiany doświadczeń poświęconą średnim miastom. Wystąpił również jako członek Komitetu Rewitalizacji Gminy Miasta Toruń.

Punktem wyjścia do rozmowy były cztery historie: z Murowanej Gośliny, Torunia, Stargardu i Gorzowa Wielkopolskiego.

Rozmawialiśmy o różnych sposobach angażowania mieszkańców w procesy rewitalizacji. Od wspólnego projektowania przestrzeni, przez działania lokalnych instytucji kultury, po inicjatywy poprawiające estetykę otoczenia i organizowanie pracy komitetów bezpośrednio na obszarach rewitalizacji.

Choć doświadczenia poszczególnych miast były różne, łączyło je jedno: rewitalizacja potrzebuje obecności wśród mieszkańców, a nie tylko spotkań przy konferencyjnym stole.

Ważnym tematem była także rola komitetów jako miejsc współpracy. Ich członkowie mogą nie tylko opiniować miejskie przedsięwzięcia, ale również inicjować działania, łączyć lokalne środowiska i pomagać w rozpoznawaniu potrzeb społeczności.

Jak zaplanować życie zabytku, zanim rozpocznie się jego rewitalizacja?

Magda z PZR podzieliła się doświadczeniami z procesu partycypacyjnego dotyczącego Pałacu Winterfeldów w Murowanej Goślinie.

To przykład pracy, w której nie zaczęliśmy od projektowania budynku, lecz od rozmowy o tym, jak ma on funkcjonować po odnowieniu.

Wspólnie z mieszkańcami, organizacjami społecznymi, lokalnymi instytucjami i samorządem szukaliśmy odpowiedzi na pytania: kto będzie korzystać z pałacu, jakie działania powinny się w nim odbywać i jak zorganizować jego codzienne funkcjonowanie?

Ważne było dla nas połączenie różnych perspektyw i przejście od indywidualnych potrzeb do wspólnej wizji miejsca.

Przykład Murowanej Gośliny pokazuje, że partycypacja może być czymś więcej niż konsultowaniem gotowej koncepcji. Może stać się punktem wyjścia do projektowania przyszłości miejsca, zanim powstaną rozwiązania architektoniczne.

Więcej o tym procesie opowiadamy w naszej Bazie wiedzy:

Jak zaplanować życie zabytku, zanim rozpocznie się jego rewitalizacja?

Komitet rewitalizacji bliżej mieszkańców

Podczas Forum wielokrotnie powracało pytanie o sprawczość komitetów rewitalizacji.

Jak sprawić, żeby ich członkowie mieli wpływ na procesy zachodzące w mieście? Jak utrzymywać kontakt z mieszkańcami, których potrzeby mają reprezentować? Jak wzmacniać współpracę z samorządem?

Ciekawym przykładem była praktyka Toruńskiego Komitetu Rewitalizacji, którego posiedzenia odbywają się również w terenie, na obszarach rewitalizacji i w miejscach prowadzenia lokalnych działań.

Pozwala to lepiej poznawać instytucje, organizacje, mieszkańców i konkretne przedsięwzięcia. Zamiast rozmawiać wyłącznie o dokumentach, członkowie komitetu mogą przyglądać się temu, jak rewitalizacja działa w praktyce.

Podczas sesji wymiany doświadczeń przywołano również toruńskie inicjatywy młodych mieszkańców dotyczące społecznych herbów podobszarów rewitalizacji.

To dobry przykład tego, jak komitet może wspierać oddolną aktywność i pomagać w łączeniu mieszkańców z miejskimi mechanizmami działania.

Spotkania, które budują dalszą współpracę

Forum było także okazją do ponownego spotkania osób i instytucji, z którymi współpracowaliśmy przy innych przedsięwzięciach.

Szczególnie cieszyły nas rozmowy z przedstawicielami Wołomina, z którym pracowaliśmy przy Gminnym Programie Rewitalizacji, a także współorganizowaliśmy Regionalne Forum Praktyków Partycypacji.

Takie spotkania pozwalają nie tylko wymieniać się doświadczeniami, ale również utrzymywać relacje pomiędzy osobami, które na co dzień pracują nad podobnymi wyzwaniami w różnych miastach.

Drugiego dnia Forum uczestnicy mogli również poznać gdyńskie obszary rewitalizacji: Oksywie, Witomino oraz osiedle Zamenhofa-Opata Hackiego, a także działające tam centra sąsiedzkie.

To ważna perspektywa. Pokazuje, że zmiany przestrzenne i działania społeczne powinny wzajemnie się uzupełniać, a miejsca codziennej aktywności mieszkańców mogą odgrywać istotną rolę w długofalowej rewitalizacji.

Rewitalizacja nie kończy się na inwestycjach

Z Gdyni wracamy z przekonaniem, że potrzebujemy więcej przestrzeni do wymiany doświadczeń między komitetami rewitalizacji.

W różnych miastach mierzymy się z podobnymi pytaniami: jak angażować mieszkańców, jak wzmacniać sprawczość komitetów, jak budować zaufanie i współpracę z samorządem.

Nie ma jednego rozwiązania, które sprawdzi się wszędzie. Ale możemy uczyć się od siebie, przyglądać się dobrym praktykom i dostosowywać je do lokalnych warunków.

W PZR właśnie tak rozumiemy sens dialogu i partycypacji. Nie jako dodatku do procesu rewitalizacji, ale jako sposobu jego prowadzenia.

Bo rewitalizacja to nie tylko pytanie o to, jak zmieni się miejsce. To przede wszystkim pytanie o to, co ta zmiana oznacza dla ludzi, którzy w nim żyją.

Dziękujemy Laboratorium Innowacji Społecznych w Gdyni za organizację Forum, zaproszenie PZR do grona partnerów i stworzenie przestrzeni do wartościowych rozmów.

Do zobaczenia przy kolejnych działaniach!

Więcej o Forum:

Podsumowanie organizatorów – Gdynia odNowa

Toruński Komitet Rewitalizacji na Forum w Gdyni – Miasto Toruń

Zdjęcia: Karolina Misztal-Świderska / Laboratorium Innowacji Społecznych w Gdyni.