Rozmowy, które budują wspólnotę i demokrację

20 maja w Centrum Dolna Brama odbyło się Regionalne Forum Praktyków Partycypacji w Gdańsku organizowane przez Pracownię Zrównoważonego Rozwoju.

To był dzień pełen rozmów, inspiracji i wymiany doświadczeń.

Forum zgromadziło osoby działające w:

• samorządach,
• organizacjach społecznych,
• instytucjach publicznych,
• kulturze,
• edukacji,
• oraz lokalnych inicjatywach obywatelskich.

Przez cały dzień rozmawialiśmy o tym:

• jak budować dobrą partycypację,
• jak prowadzić dialog mimo różnic,
• jak tworzyć miejsca wspólne,
• oraz jak projektować procesy, które naprawdę angażują mieszkańców.

---

„Spotkanie osób myślących o tym, jak coś ulepszyć w świecie”

To jedno ze zdań wypowiedzianych podczas Forum najlepiej oddaje atmosferę tego dnia.

Z jednej strony rozmawialiśmy o konkretnych narzędziach, procesach i doświadczeniach. Jednak z drugiej – Forum było przede wszystkim przestrzenią spotkania ludzi, którzy na co dzień próbują budować bardziej otwarte, dostępne i współpracujące społeczności lokalne.

Wielokrotnie wracał temat jakości relacji oraz odpowiedzialności za sposób prowadzenia dialogu.

Dlatego podczas jednego z podsumowań padły słowa:

„Tworząc wspólnie działania jak dziś, tworzymy demokrację i dobre relacje”.

---

Miejsca wspólne i poczucie przynależności

Jednym z ważnych tematów Forum były miejsca wspólne i ich znaczenie dla budowania lokalnych wspólnot.

Podczas panelu „Po co nam miejsca wspólne – i jak je tworzyć?” rozmawialiśmy o:

• domach kultury,
• bibliotekach,
• klubach sąsiedzkich,
• świetlicach,
• ogrodach społecznych,
• oraz innych przestrzeniach, które pomagają budować relacje między mieszkańcami.

W dyskusji mocno wybrzmiał również głos młodych osób.

Jeden z uczestników panelu dotyczącego partycypacji młodzieży podkreślał, że „oddawanie młodzieży odpowiedzialności za wspólne miejsca buduje poczucie przynależności”.

To wzmacnia nie tylko pojedyncze osoby, ale również całe grupy tworzące się wokół takich przestrzeni.

Padły także ważne słowa:

„Jeżeli nie możemy budować takich miejsc w szkołach, to twórzmy przestrzenie, w których osoby będą miały szansę się rozwijać”.

---

Dostępność jako „postępność”

Dużo miejsca poświęciliśmy również tematowi dostępności i włączania różnych grup w działania społeczne oraz procesy partycypacyjne.

Podczas panelu o dostępności Marcelina Hernik powiedziała:

„Dostępność to postępność”.

To krótkie zdanie bardzo mocno wybrzmiało podczas całego Forum.

Pokazywało bowiem, że dostępność nie jest dodatkiem do procesu, ale jednym z warunków nowoczesnej i odpowiedzialnej partycypacji.

---

Regionalne Forum Praktyków Partycypacji. Jak dziś rozmawiać, żeby angażować?

Jednym z paneli Forum był „Alfabet NGO: jak rozmawiać, żeby angażować”.

Podczas rozmowy wspólnie tworzyliśmy zasady dobrej komunikacji społecznej.

Zdaniem uczestników i panelistów angażująca komunikacja powinna być przede wszystkim:

• prosta,
• zrozumiała,
• oparta na empatii,
• oraz dająca przestrzeń do wzajemnego zrozumienia.

Wielokrotnie podkreślano, że:

• zgoda i niezgoda powinny być świadome,
• dialog wymaga czasu,
• a dobra komunikacja nie polega wyłącznie na przekazywaniu informacji.

Magda Jabłońska z Fundacji RC zwróciła uwagę na to:

„Jak wiele mamy jeszcze do zrobienia w obszarze komunikowania”.

I właśnie dlatego temat jakości komunikacji wracał podczas wielu rozmów i paneli.

---

Partycypacja w czasach dezinformacji

Bardzo ważnym elementem Forum była również rozmowa o wyzwaniach współczesnej partycypacji.

Marta Dietrich podsumowała swoje wystąpienie kilkoma mocnymi wnioskami:

• transparentność zwiększa zaangażowanie w działania,
• dezinformacja jest dziś skuteczniejsza od partycypacji w mobilizowaniu ludzi,
• należy badać obszary nieobjęte partycypacją, aby dać przestrzeń grupom, których głos nie wybrzmiewa,
• procesy partycypacyjne powinny być wielowątkowe i oparte na różnych narzędziach,
• a narracja o partycypacji bywa czasem wykorzystywana do przerzucania odpowiedzialności z instytucji na obywateli.

Te refleksje bardzo mocno pokazały, że współczesna partycypacja wymaga dziś:

• większej uważności,
• lepszego projektowania procesów,
• oraz świadomego budowania zaufania społecznego.

---

Konflikty, relacje i miejsca, które budują wspólnotę

Ważnym elementem Forum były również dwie sesje prowadzone przez Joannę Suchomską z PZR, poświęcone konfliktom społecznym oraz sposobom rozumienia i projektowania przestrzeni wspólnych.

„Na ostrzu noża” – co naprawdę kryje się pod konfliktem?

Podczas warsztatu „Partycypacja na ostrzu noża” uczestnicy i uczestniczki przyglądali się konfliktom pojawiającym się w procesach podejmowania decyzji publicznych.

Z jednej strony analizowaliśmy najbardziej widoczne napięcia związane z interesami czy oczekiwaniami różnych grup. Jednak z drugiej – staraliśmy się zobaczyć to, co często pozostaje ukryte głębiej:

• konflikty relacji,
• spory o wartości,
• poczucie braku wpływu,
• potrzebę szacunku,
• prawo głosu,
• oraz napięcia dotyczące sposobu podejmowania decyzji.

W pracy pomagała uczestnikom koncepcja koła konfliktu Christophera Moore’a, pokazująca, że źródła konfliktów bardzo często wykraczają poza sam spór o konkretne rozwiązania.

Ta perspektywa mocno wybrzmiała podczas rozmów o partycypacji i dialogu społecznym.

Bo skuteczna partycypacja nie polega wyłącznie na zbieraniu opinii. Wymaga także rozumienia emocji, relacji i doświadczeń osób uczestniczących w procesie.

---

„Miejsce, które kocham” – jak czytać przestrzeń?

Druga sesja Joanny Suchomskiej – „Miejsce, które kocham” – poświęcona była różnym wymiarom funkcjonowania przestrzeni wspólnych.

Uczestnicy zaczęli od tego, co najbardziej widoczne:

• infrastruktury,
• układu przestrzeni,
• oraz codziennych aktywności ludzi.

Następnie spojrzeli na miejsca także przez pryzmat:

• zmysłów,
• emocji,
• doświadczeń,
• i lokalnych narracji.

Nakładając na siebie różne perspektywy i warstwy opowieści uczestnicy wspólnie budowali obraz miejsca, który zaprasza do rozmowy nie tylko o tym, co istnieje dziś, ale również o tym, jak dana przestrzeń może rozwijać się w przyszłości.

To ćwiczenie bardzo dobrze pokazało, że miejsca wspólne nie są wyłącznie fizyczną przestrzenią.

Są również zbiorem relacji, doświadczeń i znaczeń, które mieszkańcy nadają konkretnym miejscom każdego dnia.

---

Konkretne narzędzia i inspiracje

Forum było nie tylko przestrzenią refleksji, ale również wymiany praktycznych doświadczeń.

Jedna z uczestniczek z Urzędu Miasta w Poznaniu powiedziała po wydarzeniu:

„Zabieram ze sobą konkretne narzędzia i wiozę je do domu, do Poznania”.

To dla nas szczególnie ważne.

Od początku tworzymy Regionalne Fora Praktyków Partycypacji jako miejsca:

• praktycznej wymiany doświadczeń,
• wzajemnego uczenia się,
• oraz budowania sieci współpracy między osobami działającymi lokalnie.

---

Od urzędnika do lidera partycypacji – jak zmieniać kulturę instytucji?

Jedną z najbardziej angażujących sesji Forum był panel prowadzony przez Magdalenę Jabłońską:

„Od urzędnika do lidera partycypacji – operacja transformacja”.

Zamiast klasycznej prezentacji uczestnicy wzięli udział w performansie merytorycznym, podczas którego wspólnie przyglądaliśmy się stereotypom dotyczącym pracy urzędników i urzędniczek oraz zastanawialiśmy się, jak budować kulturę instytucji opartą na dialogu, relacjach i współpracy.

Punktem wyjścia była konfrontacja z dobrze znanym obrazem urzędu:

• białą „pancerną” koszulą,
• pieczątkami,
• ciężkimi teczkami,
• tabelkami,
• oraz „sweterkiem komfortu”, który chroni przed ryzykiem działania, ale jednocześnie utrudnia wychodzenie z inicjatywą.

W trakcie rozmowy bardzo mocno wybrzmiało jednak, że problemem często nie są konkretni ludzie, ale systemowe warunki funkcjonowania instytucji.

---

Systemowe kajdany i potrzeba zmiany

Uczestnicy panelu pokazywali różne perspektywy pracy w administracji i działania na styku mieszkańców oraz instytucji.

Michał Zorena z Urzędu Miejskiego w Gdańsku mówił o odpowiedzialności związanej z podejmowaniem decyzji oraz o tym, jak silnie wpływa ona na gotowość do wychodzenia z inicjatywą. Jednocześnie zwracał uwagę, że nowoczesny urząd powinien być miejscem budowania relacji, a nie dystansu.

Joanna Grandzicka z TEAL podkreślała znaczenie uważności i dostrzegania osób, które codziennie wykonują „dobrą robotę”, nawet jeśli pozostają niewidoczne w oficjalnych podsumowaniach i wskaźnikach.

Z kolei Krzysztof Skrzypski opowiadał o roli radnych jako osób łączących mieszkańców z instytucjami oraz o tym, że skuteczna współpraca wymaga cierpliwości, konsekwencji i budowania relacji.

Maciej Kochanowski z Laboratorium Innowacji Społecznych w Gdyni zwracał natomiast uwagę na rolę nowych technologii i sztucznej inteligencji, które – dobrze wykorzystane – mogą odciążać liderów i liderki od biurokracji, pozostawiając więcej przestrzeni na dialog i pracę z ludźmi.

---

Relacje, zaufanie i odwaga do działania

W podsumowaniu sesji pojawiło się kilka ważnych refleksji:

• liderzy partycypacji potrzebują wsparcia instytucji i bezpiecznej przestrzeni do działania,
• relacje oraz umiejętność słuchania są fundamentem zaufania społecznego,
• a prawdziwa zmiana wymaga nie tylko wizji, ale również konsekwentnego działania i gotowości do podejmowania ryzyka.

Ta rozmowa bardzo dobrze wpisała się w temat całego Forum.

Bo partycypacja nie zaczyna się od narzędzi.
Zaczyna się od kultury współpracy, zaufania i gotowości do rozmowy.

---

Regionalne Forum Praktyków Partycypacji: „Pozytywne zmęczenie i radość”

Na zakończenie Joanna Suchomska podsumowała dzień słowami:

„Pozytywne zmęczenie i radość z bycia w gronie ludzi, które stale rośnie i mamy się czym dzielić i na czym budować”.

I właśnie to zdanie chyba najlepiej oddaje sens takich spotkań.

Bo partycypacja zaczyna się od rozmowy.
Od spotkania.
Od gotowości do słuchania innych osób mimo różnic.

A także od budowania relacji, które później przekładają się na konkretne działania w lokalnych społecznościach.

---

Dziękujemy wszystkim uczestniczkom, uczestnikom, panelistkom, panelistom i partnerom Forum za wspólnie spędzony czas oraz rozmowy.

📸 Poniżej publikujemy galerię zdjęć z wydarzenia.

---

Regionalne Forum Praktyków Partycypacji w Gdańsku zostało zorganizowane w ramach projektu „Mosty Partycypacji: NGO dla polityk publicznych” dofinansowanego przez Unię Europejską w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021–2027.